Data: 2026-01-25
Cel: Ocena przestrzeni fiskalnej dla finansowania reform emerytalnych, zdrowotnych i społecznych
Zasada: Każda liczba musi mieć zweryfikowane źródło z przypisem.
1. Dług publiczny - przegląd
1.1. Dług według definicji (2024)
| Definicja |
Wartość (% PKB) |
Źródło |
| Dług rządu centralnego |
~26% |
IMF via CFR [^1] |
| Dług władz lokalnych (oficjalny) |
~35% |
IMF [^2] |
| Dług ogólny (general government) |
60-63% |
IMF [^2] |
| Dług "rozszerzony" (augmented) z LGFV |
124% |
IMF via OMFIF [^3] |
| Całkowity dług niefinansowy |
312% |
East Asia Forum [^4] |
1.2. Wizualizacja struktury długu
STRUKTURA DŁUGU CHIN (2024, % PKB)
═══════════════════════════════════════════════════════════════
Rząd centralny: ████████████████████████████ 26%
Władze lokalne ███████████████████████████████████ 35%
(oficjalny):
LGFV (ukryty): ██████████████████████████████████████████████ 46-50%
─────────────────────────────────────────────────────────────
RAZEM (augmented): ███████████████████████████████████████████████████████████ ~124%
1.3. Porównanie międzynarodowe
| Kraj |
Dług centralny / PKB |
Dług ogólny / PKB |
Źródło |
| Chiny (central) |
26% |
60-63% |
CFR [^1] |
| USA |
~100% |
~125% |
IMF |
| Japonia |
~180% |
~260% |
IMF |
| Niemcy |
~45% |
~65% |
IMF |
| Francja |
~100% |
~110% |
IMF |
Wniosek: Chiny mają najniższy dług centralny wśród dużych gospodarek G-20, ale bardzo wysoki dług lokalny i LGFV.
2. LGFV - ukryty dług
2.1. Szacunki wielkości długu LGFV
| Źródło |
Szacunek |
Źródło |
| Pan Gongsheng (PBoC) |
14.8 bln CNY |
Atlantic Council [^5] |
| Ministerstwo Finansów (ukryty) |
14.3 bln CNY (koniec 2023) |
Diplomat [^6] |
| IMF |
58-66 bln CNY (~47% PKB) |
IMF [^2] |
| Wall Street Journal |
$7-11 bln |
[^5] |
Rozbieżność 4x między oficjalnymi szacunkami a IMF pokazuje skalę niepewności.
2.2. Czym są LGFV?
Local Government Financing Vehicles (LGFV) - spółki zakładane przez samorządy do finansowania inwestycji infrastrukturalnych. Formalnie nie są długiem publicznym, ale de facto stanowią zobowiązanie warunkowe państwa.
2.3. Geneza problemu
| Okres |
Wydarzenie |
Wpływ |
| 2008-2009 |
Pakiet stymulacyjny 4 bln CNY |
Eksplozja LGFV |
| 2010-2020 |
Boom infrastrukturalny |
Kumulacja długu |
| 2020-2022 |
COVID-19 |
Wzrost wydatków, spadek dochodów |
| 2021-2024 |
Kryzys nieruchomości |
Spadek dochodów ze sprzedaży gruntów |
3. Dochody i wydatki budżetowe
3.1. Budżet 2024
| Kategoria |
Wartość |
Źródło |
| Dochody budżetowe (ogółem) |
~21.97 bln CNY |
NBS, MoF [^7] |
| Wydatki budżetowe (ogółem) |
~28.5 bln CNY |
MoF [^7] |
| Deficyt oficjalny |
3% PKB |
MoF [^7] |
| Deficyt skonsolidowany |
7.2% PKB |
PIIE [^8] |
| Deficyt (wartość) |
4.06 bln CNY |
MoF [^7] |
3.2. Deficyt 2025 (budżet)
| Wskaźnik |
Wartość |
Zmiana |
Źródło |
| Cel deficytu |
5.66 bln CNY |
+1.6 bln |
MoF [^7] |
| Deficyt / PKB |
4% |
+1 pkt proc. |
MoF [^7] |
3.3. Struktura dochodów lokalnych
| Źródło dochodów |
Udział (2021) |
Udział (2024) |
Trend |
Źródło |
| Podatki lokalne |
~50% |
~55% |
↑ |
PIIE [^9] |
| Transfery z centrum |
~20% |
~25% |
↑ |
MoF |
| Sprzedaż gruntów |
30% |
~20% |
↓↓ |
PIIE [^9] |
4. Kryzys dochodów ze sprzedaży gruntów
4.1. Spadek dochodów
| Rok |
Dochody ze sprzedaży gruntów (bln CNY) |
Zmiana r/r |
Źródło |
| 2021 |
8.7 (szczyt) |
- |
PIIE [^9] |
| 2022 |
6.7 |
-23% |
PIIE [^9] |
| 2023 |
5.8 |
-13% |
Yicai [^10] |
| 2024 |
4.87 |
-16% |
Yicai [^10] |
Spadek od szczytu: -44% (z 8.7 do 4.87 bln CNY)
4.2. Wizualizacja
DOCHODY ZE SPRZEDAŻY GRUNTÓW (bln CNY)
══════════════════════════════════════
2021: ████████████████████████████████████████████ 8.7 (szczyt)
2022: ██████████████████████████████████ 6.7 (-23%)
2023: █████████████████████████████ 5.8 (-13%)
2024: █████████████████████████ 4.87 (-16%)
↓
-44% od szczytu
4.3. Wpływ na samorządy
| Problem |
Skala |
Źródło |
| Zaległości wobec wykonawców/urzędników |
10 bln CNY (koniec 2024) |
Atlantic Council [^5] |
| Opóźnienia w płatnościach |
powszechne |
[^5] |
| Cięcia inwestycji |
znaczące |
Rhodium [^11] |
5. Programy restrukturyzacji długu (2024-2025)
5.1. Pakiet listopad 2024
| Element |
Wartość |
Okres |
Źródło |
| Łączny pakiet |
12 bln CNY ($1.7 bln) |
5 lat |
Diplomat [^6] |
| Swap długu ukrytego |
6 bln CNY |
3 lata |
S&P [^12] |
| Obligacje specjalne (restructuring) |
4 bln CNY |
- |
S&P [^12] |
| Redevelopment (shantytown) |
2 bln CNY |
- |
S&P [^12] |
5.2. Cel redukcji ukrytego długu
| Rok |
Ukryty dług (bln CNY) |
Źródło |
| 2023 (koniec) |
14.3 |
MoF [^6] |
| 2028 (cel) |
2.3 |
MoF [^6] |
| Redukcja |
-84% |
- |
5.3. Oszczędności
| Wskaźnik |
Wartość |
Źródło |
| Oszczędności na odsetkach (5 lat) |
600 mld CNY |
S&P [^12] |
| Rocznie |
~120 mld CNY |
- |
5.4. Krytyka programów
| Problem |
Szczegóły |
Źródło |
| Niewystarczająca skala |
Fitch: swap pokrywa tylko 25% ukrytego długu |
Fitch [^13] |
| Brak reform strukturalnych |
"Leczone symptomy, nie przyczyny" |
East Asia Forum [^4] |
| Dalsze opóźnienia płatności |
1 bln CNY dodatkowych pożyczek (2025) |
Diplomat [^14] |
6. Wydatki socjalne
6.1. Obecne wydatki (% PKB)
| Kategoria |
Udział w PKB |
Źródło |
| Emerytury publiczne |
5.4% |
Statista [^15] |
| Ochrona zdrowia |
7.2% |
PMC (załącznik zdrowie) |
| Bezpieczeństwo socjalne ogółem |
~10% |
[^15] |
6.2. Porównanie międzynarodowe
| Kraj |
Wydatki socjalne / PKB |
Źródło |
| Francja |
~31% |
OECD |
| Niemcy |
~26% |
OECD |
| Japonia |
~24% |
OECD |
| USA |
~19% |
OECD |
| Chiny |
~10% |
Statista |
| Średnia OECD |
~21% |
OECD |
Wniosek: Chiny wydają ~połowę średniej OECD na świadczenia socjalne. Jest przestrzeń do wzrostu, ale ograniczona przez dług LGFV.
| Rok |
Emerytury / PKB (proj.) |
Zdrowie / PKB (proj.) |
Źródło |
| 2024 |
5.4% |
7.2% |
[^15] |
| 2035 |
~8% |
~10% |
szacunki |
| 2050 |
~12% |
~15% |
szacunki |
| Reforma |
Cel |
Status |
Źródło |
| Konsumpcyjny VAT do samorządów |
Stabilne dochody lokalne |
planowane |
EY [^16] |
| Podatek od nieruchomości |
Nowe źródło dochodów |
wstrzymane |
- |
| Rewizja podziału dochodów |
Więcej dla prowincji |
planowane |
Rhodium [^11] |
| Centralizacja świadczeń |
Wyrównanie regionalne |
częściowo |
- |
7.2. Problem strukturalny
NIERÓWNOWAGA FISKALNA CHIN
DOCHODY: WYDATKI:
Centrum: ~55% Centrum: ~15%
Lokalnie: ~45% Lokalnie: ~85%
────────────────────────────────────────────
↓
LUKA FINANSOWANA PRZEZ:
• Transfery z centrum
• Sprzedaż gruntów (spadająca!)
• Dług LGFV
| Element |
Przed 1994 |
Po 1994 |
Źródło |
| Dochody centralne |
niskie |
~55% |
Wikipedia [^17] |
| Wydatki lokalne |
wysokie |
~85% |
[^17] |
| Mechanizm wyrównawczy |
brak |
transfery + LGFV |
- |
8. Przestrzeń fiskalna - ocena
8.1. Argumenty ZA przestrzenią fiskalną
| Argument |
Dane |
Źródło |
| Niski dług centralny |
26% PKB |
CFR [^1] |
| Najniższy w G-20 |
vs 100%+ w USA/Japonii |
CFR [^1] |
| Możliwość centralizacji |
przeniesienie długu LGFV |
CFR [^1] |
| Rezerwy walutowe |
~$3.2 bln |
PBoC |
8.2. Argumenty PRZECIW
| Argument |
Dane |
Źródło |
| Wysoki dług "augmented" |
124% PKB |
IMF [^3] |
| Spadające dochody z gruntów |
-44% od 2021 |
[^10] |
| Zaległości płatnicze |
10 bln CNY |
[^5] |
| Starzenie przyspieszy obciążenia |
emerytury + zdrowie |
- |
8.3. Rekomendacja IMF
| Element |
Szczegóły |
Źródło |
| Konsolidacja fiskalna |
7 pkt proc. / 10 lat |
IMF via CFR [^1] |
| Tempo roczne |
0.7 pkt proc. / rok |
[^1] |
| Cel |
Stabilizacja długu augmented |
[^1] |
| Scenariusz |
Przestrzeń fiskalna |
Możliwości |
| A) Optymistyczny |
Centrum przejmuje dług LGFV |
Wzrost wydatków socjalnych o 3-5% PKB |
| B) Bazowy |
Stopniowa konsolidacja |
Utrzymanie obecnego poziomu |
| C) Pesymistyczny |
Kryzys LGFV |
Cięcia wydatków |
| Reforma |
Szacunkowy koszt roczny |
Źródło |
| Wyrównanie emerytur UEBP/URRP |
1-2 bln CNY |
szacunki |
| Rozszerzenie LTCI na całe Chiny |
200-500 mld CNY |
szacunki |
| Zwiększenie dotacji zdrowotnych |
500 mld - 1 bln CNY |
szacunki |
| Łącznie (minimum) |
2-4 bln CNY/rok (~1.5-3% PKB) |
- |
9.3. Źródła finansowania
| Źródło |
Potencjał |
Bariery |
| Wzrost deficytu centralnego |
wysoki |
opór polityczny |
| Podatek od nieruchomości |
średni |
wstrzymany, niepopularny |
| Konsumpcyjny VAT lokalny |
średni |
wymaga reformy |
| Cięcia inwestycji infrastrukturalnych |
średni |
wpływ na wzrost |
| Prywatyzacja SOE |
wysoki |
opór polityczny |
10. Parametry dla modelu OLG
10.1. Dług publiczny
| Parametr |
Symbol |
Wartość |
Pewność |
Źródło |
| Dług centralny / PKB |
D_c |
26% |
✅ Wysoka |
[^1] |
| Dług lokalny (oficjalny) / PKB |
D_l |
35% |
✅ Wysoka |
[^2] |
| Dług LGFV / PKB |
D_lgfv |
46-50% |
⚠️ Średnia |
IMF [^2] |
| Dług augmented / PKB |
D_aug |
124% |
⚠️ Średnia |
[^3] |
10.2. Deficyt i wydatki
| Parametr |
Wartość |
Źródło |
| Deficyt oficjalny / PKB |
3-4% |
MoF [^7] |
| Deficyt skonsolidowany / PKB |
7% |
PIIE [^8] |
| Wydatki emerytalne / PKB |
5.4% |
Statista [^15] |
| Wydatki zdrowotne / PKB |
7.2% |
PMC |
10.3. Scenariusze dla modelu
| Scenariusz |
G(t)/Y trajektoria |
Przestrzeń na reformy |
| Bazowy |
stabilna ~30% |
ograniczona |
| Reform |
+3-5 pkt proc. do 2050 |
umiarkowana |
| Kryzys |
cięcia 2-3 pkt proc. |
brak |
10.4. Kluczowe wnioski dla modelu
- Niska centralna, wysoka lokalna - dług centrum 26% vs LGFV ~50% PKB
- Spadające dochody z gruntów - -44% od 2021, trend kontynuowany
- Rosnące obciążenia - emerytury + zdrowie z 12% do ~25% PKB do 2050
- Ograniczona przestrzeń - deficyt już 7%, dług augmented 124%
- Reformy potrzebne - konsumpcyjny VAT, podatek od nieruchomości, centralizacja LGFV
- Ryzyko - bez reform, system niewypłacalny przed 2050
11. Przypisy
[^1]: CFR (2024). Beijing Still Has Fiscal Space. https://www.cfr.org/blog/beijing-still-has-fiscal-space
[^2]: IMF (2024). Article IV Consultations - China. Via Trading Economics https://tradingeconomics.com/china/government-debt-to-gdp
[^3]: OMFIF (2025). China has just raised its debt ceiling. https://www.omfif.org/2025/03/china-has-just-raised-its-debt-ceiling/
[^4]: East Asia Forum (2025). China's debt reckoning. https://eastasiaforum.org/2025/09/20/chinas-debt-reckoning/
[^5]: Atlantic Council (2024). Beijing extends and pretends to deal with its mountain of local government debt. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/sinographs/beijing-extends-and-pretends-to-deal-with-its-mountain-of-local-government-debt/
[^6]: The Diplomat (2024). China Unveils $1.7 Trillion Package to Address Mounting Local Debt Woes. https://thediplomat.com/2024/11/china-unveils-1-7-trillion-package-to-address-mounting-local-debt-woes/
[^7]: NPC Observer (2025). Report on the Execution of the Central and Local Budgets. https://npcobserver.com/wp-content/uploads/2025/03/2025-MOF-Report_NON-FINAL_EN.pdf
[^8]: PIIE (2024). China's 2024 budget turns expansionary, but will it be fully spent?. https://www.piie.com/blogs/realtime-economics/2024/chinas-2024-budget-turns-expansionary-will-it-be-fully-spent
[^9]: PIIE (2024). Chinese local governments' reliance on land revenue drops. https://www.piie.com/research/piie-charts/2024/chinese-local-governments-reliance-land-revenue-drops-property-downturn
[^10]: Yicai Global (2025). Chinese Local Gov't Income From Land Sales Log Double-Digit Drop for Third Straight Year. https://www.yicaiglobal.com/news/chinese-local-govt-income-from-land-sales-log-double-digit-drop-for-third-straight-year-in-2024
[^11]: Rhodium Group (2024). China's Fiscal and Tax Reforms: A Critical Move on the Chessboard. https://rhg.com/research/chinas-fiscal-and-tax-reforms-a-critical-move-on-the-chessboard/
[^12]: S&P Global Ratings (2024). LGFV Brief: China's RMB10 Trillion Debt-Swap Scheme. https://www.spglobal.com/ratings/en/regulatory/article/241113-lgfv-brief-china-s-rmb10-trillion-debt-swap-scheme-is-a-good-start-s13321967
[^13]: Fitch Ratings (2024). China's Accelerated Debt Substitution Eases LGFV Burden. https://www.fitchratings.com/research/international-public-finance/china-accelerated-debt-substitution-eases-lgfv-burden-structural-fiscal-risk-remains-20-10-2024
[^14]: The Diplomat (2025). China Is Still Struggling to Manage Local Debt Stress. https://thediplomat.com/2025/09/china-is-still-struggling-to-manage-local-debt-stress/
[^15]: Statista (2024). China: public pension expenditure as a share of GDP. https://www.statista.com/statistics/251650/public-pension-expenditure-in-china-as-a-share-of-gdp/
[^16]: EY (2024). China: Reform decisions from Third Plenary Session seek to modernize China's tax system. https://www.ey.com/en_gl/technical/tax-alerts/china-reform-decisions-from-third-plenary-session-seek-to-modernize-chinas-tax-system
[^17]: Wikipedia. Tax-Sharing Reform of China in 1994. https://en.wikipedia.org/wiki/Tax-Sharing_Reform_of_China_in_1994
Załącznik zweryfikowany: 2026-01-25
Źródła: IMF, CFR, PIIE, Atlantic Council, S&P, Fitch, Rhodium Group, MoF China