Rozdział 2: REAKCJA

Działania władz i adaptacja gospodarki

Wprowadzenie

Wobec wyzwań zdiagnozowanych w rozdziale 1 — kurczenia się populacji, starzenia społeczeństwa i narastających napięć fiskalnych — zarówno władze chińskie, jak i sam rynek podejmują działania adaptacyjne. Rozdział ten analizuje te reakcje, ocenia ich skuteczność i identyfikuje parametry istotne dla modelowania w rozdziale 4.

Kluczowe pytanie: Czy tempo i skala reakcji są wystarczające, by złagodzić skutki transformacji demograficznej?

CZĘŚĆ A: Działania władz

2.1. Polityka prorodzinna

Ocena skuteczności: ❌ Nieskuteczna

2.1.1. Chronologia zmian

2.1.2. Lokalne zachęty

Prowincje wprowadzają własne programy:^[1]

2.1.3. Efekty

2.1.4. Dlaczego polityka nie działa

1. Koszty wychowania — mieszkanie, edukacja prywatna, korepetycje
2. Zmiany kulturowe — tang ping, priorytet kariery
3. Brak zaufania — niepewność ekonomiczna, kryzys nieruchomości
4. Infrastruktura — niewystarczająca opieka nad dziećmi

2.1.5. Porównanie międzynarodowe^[42]

Wnioski z porównania: - Kraje azjatyckie (Chiny, Korea, Japonia) mają podobne bariery kulturowe — presja edukacyjna, koszty mieszkań, oczekiwania wobec matek - Sukces wymaga kompleksowych reform: nie tylko zasiłków, ale zmian na rynku pracy, kulturze korporacyjnej i dostępie do opieki - Chińskie zachęty (500 CNY/mies) są 5-10x niższe niż w krajach europejskich w relacji do mediany dochodów

Wniosek: Polityka prorodzinna jest nieskuteczna wobec głębszych barier ekonomicznych i kulturowych. TFR pozostanie na poziomie ~1,0. Doświadczenia międzynarodowe sugerują, że odwrócenie trendu wymagałoby dekad i nakładów rzędu 3-5% PKB rocznie.

Szczegóły: załącznik demografia.md, sekcja 3

2.2. Reforma emerytalna 2025

Ocena skuteczności: ⚠️ Spóźniona, ale konieczna

2.2.1. Podstawy prawne

2.2.2. Docelowe parametry

2.2.3. Harmonogram wdrażania

Mężczyźni i kobiety (obecny wiek 55): +1 miesiąc co 4 miesiące Kobiety (obecny wiek 50): +1 miesiąc co 2 miesiące (szybsze tempo)

2.2.4. Elastyczność

• Wcześniejsza emerytura: max 3 lata przed nowym wiekiem (nie przed starym)
• Późniejsza emerytura: max 3 lata po nowym wieku (zgoda pracodawcy)

2.2.5. Efekt na system

2.2.6. Porównanie międzynarodowe reform emerytalnych^[43]

Wnioski: - Chińska reforma jest umiarkowana w tempie — wolniejsza niż Francja, podobna do Japonii - Docelowy wiek (63/55-58) wciąż niższy niż w krajach OECD (65-67) - Brak wyrównania płci — w krajach rozwiniętych wiek jest zwykle równy - Chiny mają najniższy punkt startowy — więc reforma ma mniejszy efekt

2.2.7. Scenariusze dalszych reform

Wniosek: Reforma opóźnia kryzys o ~10 lat, ale nie rozwiązuje problemu strukturalnego. Matematycznie system wymaga dalszych zmian (wzrost składek, obniżenie świadczeń lub dalsze podniesienie wieku). Doświadczenia krajów OECD sugerują, że docelowy wiek 65+ jest nieunikniony.

Szczegóły: załącznik emerytury.md, sekcje 6-7

2.3. Reforma systemu meldunkowego

Ocena skuteczności: ⚠️ Częściowa

2.3.1. Problem

System hukou (rejestracji gospodarstw domowych) ogranicza 300 mln migrantów w dostępie do:~67-70 mln\ dzieci pozostawionych na wsi.">^[2] - Emerytur miejskich (>95% bez dostępu) - Edukacji publicznej dla dzieci - Opieki zdrowotnej - Mieszkań socjalnych

2.3.2. Reformy 2021-2024

2.3.3. Ograniczenia

2.3.4. Efekt ekonomiczny

Według Rhodium Group: "Najskuteczniejszym sposobem na pobudzenie konsumpcji jest zmniejszenie potrzeby oszczędzania wśród migrantów"^[3]

Migranci oszczędzają 2x więcej niż mieszkańcy miast z hukou — bo nie mają dostępu do miejskiej siatki bezpieczeństwa.

Wniosek: Reforma jest częściowa. Pełna integracja migrantów uwolniłaby znaczący potencjał konsumpcyjny, ale wymaga kosztownych zmian w finansowaniu samorządów.

Szczegóły: załączniki demografia.md sekcja 8, rynek-pracy.md sekcja 5

2.4. Rozszerzenie LTCI (ubezpieczenie opieki długoterminowej)

Ocena skuteczności: ⚠️ Za wolno wobec tempa starzenia

2.4.1. Historia pilotażu

2.4.2. Dane (2022)

2.4.3. Model "9-7-3"

2.4.4. Problem skali

Wniosek: LTCI rozwija się zbyt wolno. Przy obecnym tempie pełne pokrycie nastąpi dopiero po 2040, gdy kryzys opieki będzie już zaawansowany.

Szczegóły: załącznik ochrona-zdrowia.md, sekcje 5-7

2.5. Polityka mieszkaniowa

Ocena skuteczności: ❌ Kryzys trwa

2.5.1. Chronologia interwencji

2.5.2. Program "białej listy"

2.5.3. Efekty (2024)

2.5.4. Dlaczego polityka nie działa

1. Skala problemu przekracza zasoby — 65-80 mln pustostanów^[20]
2. Brak zaufania kupujących — obawy o niedokończone projekty
3. Spadające dochody — deflacja, niepewność zatrudnienia
4. Efekt bogactwa — spadek wartości nieruchomości hamuje konsumpcję

Wniosek: Interwencje łagodzą objawy, ale nie rozwiązują fundamentalnej nadpodaży. Sektor potrzebuje lat, nie miesięcy, na stabilizację.

Szczegóły: załącznik nieruchomosci.md, sekcje 2-4

2.6. Restrukturyzacja długu LGFV

Ocena skuteczności: ⚠️ Niewystarczająca

2.6.1. Skala problemu

Rozbieżność 4-krotna między oficjalnymi danymi a szacunkami IMF.

2.6.2. Pakiet listopad 2024

2.6.3. Oceny zewnętrzne

2.6.4. Spadek dochodów z gruntów

Wniosek: Restrukturyzacja kupuje czas, ale nie rozwiązuje problemu strukturalnego. Samorządy potrzebują nowych źródeł dochodów (konsumpcyjny VAT, podatek od nieruchomości).

Szczegóły: załącznik finanse-publiczne.md, sekcje 2-5

CZĘŚĆ B: Adaptacja gospodarki

2.7. Silver economy (gospodarka senioralna)

Ocena skuteczności: ✅ Znaczący potencjał

2.7.1. Skala rynku

2.7.2. Sektory wzrostu

2.7.3. Seniorzy cyfrowi

2.7.4. Konkretne przykłady rozwoju rynkumln użytkowników 50+), Taikang (24 miasta planowane), Ctrip Senior Travel (+30% r/r), Uniwersytety Trzeciego Wieku (>70 tys. placówek, >10 mln studentów).">^[44]

2.7.5. Case study: Model Taikang^[45]

Taikang Insurance — pionier silver economy w Chinach: - Model: Ubezpieczenie zdrowotne + społeczność emerytalna (CCRC) + opieka paliatywna - Inwestycja: 1,5 bln CNY aktywów pod zarządzaniem - Zasięg: 24 miasta planowane, ~7 w operacji - Cena: 1-3 mln CNY wstępna opłata + 5-15 tys. CNY/mies - Problem: Dostępne tylko dla zamożnych 5-10% seniorów

2.7.6. Bariery rozwoju

1. Niskie emerytury URRP — 246 CNY/mies nie pozwala na konsumpcję
2. Oszczędności przezornościowe — seniorzy dalej oszczędzają na zdrowie
3. "Puste gniazda" — 60% seniorów mieszka samotnie
4. Polaryzacja rynku — usługi premium dla 10%, brak opcji dla pozostałych 90%
5. Niedobór wykwalifikowanego personelu — zawód opiekuna mało prestiżowy

2.7.7. Rekomendacje polityczne

Wniosek: Silver economy to realna szansa wzrostu (~30 bln CNY do 2035), ale wymaga reform siatki bezpieczeństwa, by uwolnić oszczędności seniorów. Obecnie rynek jest zpolaryzowany — usługi premium dla zamożnych, brak oferty dla mas.

Szczegóły: załączniki konsumpcja-rynek-wewnetrzny.md sekcja 5, ochrona-zdrowia.md sekcje 5-7

2.8. Automatyzacja i robotyzacja

Ocena skuteczności: ✅ Skuteczna kompensacja spadku L

2.8.1. Skala robotyzacji

2.8.2. Inwestycje w B+R

2.8.3. Kompensacja spadku siły roboczej

2.8.4. Ograniczenia

1. Nie rozwiązuje konsumpcji — roboty nie konsumują
2. Bezrobocie strukturalne — wypieranie pracowników
3. Nierówności — korzyści dla kapitału, nie pracy

Wniosek: Automatyzacja skutecznie kompensuje kurczenie się siły roboczej (L), ale pogłębia problem słabej konsumpcji i nierówności.

Szczegóły: załącznik technologia-automatyzacja.md, sekcje 1-3

2.8a. Adaptacje sektora prywatnego

Ocena skuteczności: ✅ Dynamiczne dostosowanie

Niezależnie od polityk państwa, sektor prywatny aktywnie adaptuje się do zmian demograficznych.

2.8a.1. Strategie firm według sektora^[46]

2.8a.2. Przesunięcie geograficzne produkcji

2.8a.3. Zmiany w zarządzaniu zasobami ludzkimimln osób w gig economy i pracy niestandardowej (~20-27% zatrudnionych, zależnie od metodologii). Wzrost płac: 5-8% rocznie w sektorze produkcyjnym pomimo spadku siły roboczej.">^[47]

2.8a.4. Wyzwania dla sektora prywatnego

1. Rosnące koszty pracy — płace +5-8% rocznie pomimo spadku L
2. Niedobór specjalistów — inżynierów, programistów, techników
3. Starzejąca się kadra — średni wiek w przemyśle rośnie
4. Niepewność regulacyjna — nagłe zmiany polityki (np. tech crackdown 2021)

Wniosek: Sektor prywatny adaptuje się szybciej niż państwo — automatyzacja, reorganizacja geograficzna i nowe modele pracy. Jednak adaptacje te nie rozwiązują problemu słabej konsumpcji.

2.9. Dual circulation

Ocena skuteczności: ⚠️ Niekompletna transformacja

2.9.1. Koncepcja

Dual circulation (双循环) — strategia ogłoszona w 2020: - Obieg wewnętrzny: konsumpcja krajowa jako główny motor wzrostu - Obieg zewnętrzny: eksport jako uzupełnienie

2.9.2. Rzeczywistość vs cel

2.9.3. Dlaczego transformacja nie postępuje

2.9.4. Wkład konsumpcji we wzrost

Wniosek: Dual circulation pozostaje hasłem, nie rzeczywistością. Bez reform strukturalnych (siatka bezpieczeństwa, hukou) przesunięcie od eksportu do konsumpcji nie nastąpi.

Szczegóły: załączniki handel-fdi.md sekcja 6, konsumpcja-rynek-wewnetrzny.md sekcje 6-7

2.10. Transformacja struktury konsumpcji

Ocena skuteczności: ⚠️ Powolna, ale widoczna

2.10.1. Kierunki zmian

2.10.2. Struktura wydatków (2024)

2.10.3. E-commerce

2.10.4. Zmiany u seniorów

Wniosek: Struktura konsumpcji ewoluuje w kierunku usług i zdrowia, ale ogólny poziom konsumpcji pozostaje niski.

Szczegóły: załącznik konsumpcja-rynek-wewnetrzny.md, sekcje 3-5

CZĘŚĆ C: Synteza

2.11. Bilans reakcji: co działa, co nie

Tabela skuteczności

Wzorzec reakcji

Reakcje władz charakteryzują się: 1. Spóźnieniem — reformy przychodzą po eskalacji problemu 2. Niewystarczającą skalą — pakiety pokrywają część potrzeb 3. Unikaniem kosztów politycznych — brak podatku od nieruchomości, pełnej reformy hukou 4. Preferencją dla stymulacji nad reformami strukturalnymi

2.12. Ograniczenia przestrzeni fiskalnej

Stan finansów publicznych

Szacunkowe koszty reform

Źródła finansowania

Wniosek: Przestrzeń fiskalna istnieje (niski dług centralny), ale jest zablokowana przez dług LGFV i opór polityczny. Bez reform podatkowych zdolność finansowania polityk społecznych pozostanie ograniczona.

Szczegóły: załącznik finanse-publiczne.md, sekcje 6-9

2.13. Implikacje dla modelu OLG

2.13.1. Parametry modelowalne

Reakcje władz i adaptacje gospodarcze przekładają się na konkretne parametry modelu OLG:

A) Wiek emerytalny jr(t)

Scenariusze: - Bazowy: harmonogram reformy 2025 - Przyspieszony: osiągnięcie 63/58 do 2035 - Opóźniony: wydłużenie okresu przejściowego

B) Składka emerytalna τ(t)

C) Stopa zastąpienia repl(t)

D) Wzrost TFP g_A(t)

2.13.2. Parametry egzogeniczne (poza modelem)

2.13.3. Scenariusze dla symulacji

Na podstawie analizy reakcji proponuję następujące scenariusze do symulacji w rozdziale 4:

2.13.4. Kluczowe punkty krytyczne

Podsumowanie rozdziału

Reakcje na kryzys demograficzny można podsumować następująco:

1. Polityki prorodzinne są nieskuteczne — TFR pozostanie ~1,0 niezależnie od zachęt
2. Reforma emerytalna kupuje czas — ~10 lat, ale nie rozwiązuje problemu
3. Reformy strukturalne są opóźniane — hukou, podatek od nieruchomości
4. Automatyzacja kompensuje spadek L — ale nie rozwiązuje konsumpcji
5. Silver economy to szansa — ale wymaga uwolnienia oszczędności seniorów
6. Przestrzeń fiskalna istnieje, ale jest zablokowana — dług LGFV, opór polityczny

Główny wniosek: Tempo i skala reakcji są niewystarczające wobec tempa transformacji demograficznej. Bez przyspieszenia reform strukturalnych scenariusz bazowy oznacza trwałe spowolnienie wzrostu i narastające napięcia fiskalne.

Bibliografia — odwołania do załączników

Przypisy

[1] Global Times (2025). Chinese cities offer generous subsidies to boost birth rates. Lokalne polityki prorodzinne: Hohhot 100k CNY na 3. dziecko, Tianmen do 225k CNY (subsydia + mieszkanie + urlopy). 23 prowincje wdrożyły programy wsparcia. https://www.globaltimes.cn/page/202503/1330172.shtml

[2] CFR (2024). China's Internal Migrants. Kompleksowa analiza 300 mln migrantów wewnętrznych, ich ograniczonego dostępu do usług publicznych z powodu systemu hukou, oraz wpływu na dzieci pozostawione na wsi. https://www.cfr.org/backgrounder/chinas-internal-migrants

[3] Rhodium Group (2024). No Quick Fixes: China's Long-Term Consumption Growth. Analiza strukturalnych barier wzrostu konsumpcji w Chinach — wysokich oszczędności przezornościowych, słabej siatki bezpieczeństwa socjalnego, systemu hukou. Prognoza: bez reform konsumpcja będzie rosła tylko 3-4% rocznie. https://rhg.com/research/no-quick-fixes-chinas-long-term-consumption-growth/

[4] Library of Congress (2021). China: Three-Child Policy Becomes Law. Politbiuro ogłasza politykę trzeciego dziecka 31.05.2021 — ustawa przyjęta 20.08.2021, zniesienie kar (social maintenance fee). https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2021-09-23/china-three-child-policy-becomes-law-social-maintenance-fee-abolished/

[5] World Bank (2024). Fertility rate, total (births per woman) - China. Historyczne dane TFR: spadek z 5,75 (1960) do 1,0 (2024). Chwilowy wzrost do 1,7 w 2016-2017 po wprowadzeniu polityki dwójki dzieci. https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?locations=CN

[6] UN DESA (2024). World Population Prospects 2024. Oficjalne projekcje ONZ: TFR Chin spadł do ~1,0 w 2024 — jeden z najniższych wskaźników na świecie. Populacja spadnie do 1,26 mld w 2050 i ~633 mln w 2100. https://population.un.org/wpp/

[7] Ministry of Civil Affairs China / Global Times (2025). Statystyki rejestracji małżeństw 2024: rekordowo niska liczba 6,1 mln par (vs 13,5 mln w 2013). Spadek o 55% w ciągu dekady odzwierciedla zmiany kulturowe i ekonomiczne. https://www.globaltimes.cn/page/202501/1327070.shtml

[8] NPC China / gov.cn (2024-09-13). Decyzja o stopniowym opóźnianiu ustawowego wieku emerytalnego. Stały Komitet NPC przyjmuje historyczną ustawę o reformie emerytalnej — pierwsza podwyżka wieku emerytalnego od 1978 roku. https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202409/content_6974294.htm

[9] MOHRSS / gov.cn (2024). Reforma emerytalna — harmonogram: wiek emerytalny mężczyzn wzrośnie z 60 do 63 lat do 2039 roku. Tempo: +1 miesiąc co 4 miesiące. Elastyczne opcje: wcześniejsza emerytura do 3 lat przed nowym wiekiem (jeśli spełniony staż). https://www.gov.cn/yaowen/liebiao/202409/content_6974294.htm

[10] Library of Congress (2024). China: National Legislature Adopts Decision to Gradually Raise Retirement Ages. Minimalny staż składkowy: 15→20 lat od 2030 (+6 mies./rok), cel 20 lat w 2039. https://www.loc.gov/item/global-legal-monitor/2024-10-17/china-national-legislature-adopts-decision-to-gradually-raise-retirement-ages/

[11] CASS (2019) via Foreign Policy. China Pension Report. Chińska Akademia Nauk Społecznych prognozuje wyczerpanie funduszu UEBP w 2035 roku bez reform — deficyt skumulowany sięgnie -147 bln CNY do 2050. https://foreignpolicy.com/2023/06/29/china-pensions-aging-demographics-economy/

[12] PLOS ONE / He et al. (2025). Change in population structure and China's public pension sustainability. Wskaźnik pracujący/emeryt (contributors/beneficiaries): 2,65 (2019) → 1,43 (2030) → ~1,0 (2050). Reforma 2024 opóźnia, ale nie rozwiązuje problemu. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12469360/

[13] gov.cn (2024). Reform makes it easier for migrants to gain city hukou. 40 mln nowych hukou miejskich wydanych 2021-2023. Nowe zasady: w miastach <3 mln wystarczy 6 miesięcy zamieszkania, bez wymogu własności nieruchomości. https://english.www.gov.cn/news/202408/03/content_WS66ad8b4fc6d0868f4e8e9b67.html

[14] CFR (2024). China's Internal Migrants. Problem dzieci migrantów: ~67-70 mln dzieci pozostawionych na wsi i wychowywanych przez dziadków z powodu systemu hukou uniemożliwiającego dostęp do szkół miejskich. https://www.cfr.org/backgrounder/chinas-internal-migrants

[15] PMC / National Healthcare Security Administration (2024). Evaluation of China's long-term care insurance policies. LTCI w pilotażu od 2016: 169,9 mln ubezpieczonych w 49 miastach (2022). Wyzwania: fragmentacja, niska jakość usług, niedobór opiekunów. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11007106/

[16] gov.cn / NFRA (2025). Loans for 'white list' real estate projects exceed 5 trillion yuan. Program białej listy (od I.2024): >5 bln CNY (~$695 mld) zatwierdzonych kredytów dla projektów deweloperskich. https://english.www.gov.cn/news/202501/13/content_WS67844d85c6d0868f4e8eec1e.html

[17] Goldman Sachs via Fortune (2024). China Property: The Long Road to Recovery. Szacunek kosztu dokończenia wszystkich niedokończonych projektów deweloperskich (lanwei lou): 1,1 bln USD. Rządowy plan pomocy pokrywa tylko ~4% tej kwoty. https://fortune.com/asia/2023/09/25/china-housing-crisis-how-many-vacant-homes-evergrande-country-garden/

[18] Conference Board / CRIC (2025). China's Real Estate Market: What can be expected in 2025?. Sprzedaż top 100 deweloperów spadła o 28,1% r/r w 2024. Deweloperzy z defaultami stanowią 40% rynku. https://www.conference-board.org/publications/China-Real-Estate-Market-What-can-be-expected-in-2025

[19] Conference Board / CRIC (2025). Zapasy niesprzedanych mieszkań: Tier 1: 18,5 mies., Tier 2: 22,9 mies., Tier 3/4: 33,8 miesięcy sprzedaży (rekord 10 lat). Przy obecnym tempie wyprzedaż zapasów w małych miastach zajmie ~3 lata. https://www.conference-board.org/publications/China-Real-Estate-Market-What-can-be-expected-in-2025

[20] Fortune / Southwestern University of Finance Survey (2024). Szacunki pustostanów w Chinach: 65-80 mln mieszkań. Wskaźnik pustostanów ~20% (vs 9% w Japonii 1990). He Keng (b. v-ce NBS): "wystarczy dla 3 mld ludzi". https://fortune.com/asia/2023/09/25/china-housing-crisis-how-many-vacant-homes-evergrande-country-garden/

[21] Atlantic Council / IMF (2024). China's local government debts are coming due. Dług LGFV: 58-66 bln CNY (~47% PKB wg IMF). 80% LGFV nie pokrywa odsetek (Rhodium). Oficjalne dane MoF 4x niższe. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/sinographs/chinas-local-government-debts-are-coming-due/

[22] gov.cn / NPC (2024). Pakiet listopadowy: 6 bln CNY swap długu + 4 bln obligacje specjalne (800 mld/rok x 5 lat). Cel: redukcja ukrytego długu z 14,3 do 2,3 bln CNY do 2028. https://english.www.gov.cn/news/202411/08/content_WS672dfefec6d0868f4e8ecbdf.html

[23] NBS China (2025). Statistical Communiqué 2024. Populacja 60+ osiągnęła 310,3 mln w 2024 roku (22,0% populacji). Populacja 65+: 220,2 mln (15,6%). Trzeci rok spadku populacji ogółem z rzędu. https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202502/t20250228_1958822.html

[24] Statista / China Research Center on Aging (2024). Elderly consumers in China. Rynek silver economy szacowany na 13,9 bln CNY w 2024 (~1,95 bln USD). Główne kategorie: zdrowie, opieka, turystyka, edukacja senioralna. https://www.statista.com/topics/10504/senior-consumers-in-china/

[25] China Report on Silver Industry / Fudan Institute on Aging (2024). Projekcja rynku silver economy: 50-106 bln CNY do 2050 roku (~12-30% PKB). Potencjał ogromny, ale wymaga reform systemu opieki i ubezpieczeń. https://daxueconsulting.com/silver-economy-china-consumption-trends/

[26] PMC (2024). Population ageing and sustainability of healthcare financing in China. Profil wydatków zdrowotnych według wieku: osoby 65+ wydają 7,25x więcej niż osoby poniżej 25 lat. W Pekinie do 2030 roku 66,7% wydatków zdrowotnych będzie dotyczyć osób 65+. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10729482/

[27] IFR (2025). China Tops World Record of 2 Million Factory Robots. Chiny mają >2 mln robotów przemysłowych — największy zasób na świecie (43% globalnych). Przewaga nad Japonią (#2): 4x więcej robotów. https://ifr.org/downloads/press_docs/2025-09-25-IFR_press_release_China_in_English.pdf

[28] IFR (2025). World Robotics Report. Chiny instalują ~290 tys. nowych robotów rocznie — 54% globalnych instalacji (+3 pkt r/r). Dla porównania: Japonia 43 tys., UE 86 tys., USA 34 tys. Chiny instalują więcej niż reszta świata razem. https://ifr.org/downloads/press_docs/2025-09-25-IFR_press_release_China_in_English.pdf

[29] IFR (2025). Gęstość robotów (roboty/10 tys. pracowników): Korea Płd. 1012, Singapur 770, Chiny 470 (+19,9% r/r), Niemcy 429, Japonia 419, USA 295. Chiny na 3. miejscu globalnie i szybko doganiają liderów. https://ifr.org/downloads/press_docs/2025-09-25-IFR_press_release_China_in_English.pdf

[30] NBS China (2025). China's Expenditure on R&D Exceeded 3.6 Trillion Yuan in 2024. Wydatki B+R: 3,6 bln CNY (~506 mld USD), +8,9% r/r. B+R/PKB: 2,69% (+0,11 pkt). Pozycja globalna: #2 na świecie. Przedsiębiorstwa: 77,7% wydatków. https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202502/t20250207_1958579.html

[31] NBS China (2025). Intensywność B+R w Chinach: 2,69% PKB. Dla porównania: średnia OECD 2,73%, UE 2,11%, USA ~3,5%. Pekin: 6,58% PKB (lider krajowy). Chiny zbliżają się do poziomu krajów rozwiniętych. https://www.stats.gov.cn/english/PressRelease/202502/t20250207_1958579.html

[32] World Bank (2024). Households final consumption expenditure (% of GDP) - China. Konsumpcja gospodarstw domowych: ~40% PKB — najniższy wskaźnik wśród dużych gospodarek. Dla porównania: USA 68%, Japonia 55%, Niemcy 52%, Indie 60%, średnia światowa 64%. https://data.worldbank.org/indicator/NE.CON.PRVT.ZS?locations=CN

[33] GAC / Fortune (2025). China makes history with $1 trillion trade surplus. Nadwyżka handlowa Chin: 992 mld USD w 2024 (+18% r/r), przekroczyła 1 bln USD w XI.2025. Rekord historyczny. Handel ogółem: 6,1 bln USD. https://english.www.gov.cn/archive/statistics/202501/13/content_WS6784a546c6d0868f4e8eec59.html

[34] World Bank (2024). Gross savings (% of GDP) - China. Stopa oszczędności brutto: 42-43% PKB — jedna z najwyższych na świecie. Dla porównania: Singapur ~50%, Korea Płd. ~35%, USA ~18%. Średnia historyczna Chin (1952-2024): 43,4%. https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNS.ICTR.ZS?locations=CN

[35] Statista (2024). E-commerce in China. E-commerce stanowi ~28% sprzedaży detalicznej w Chinach — najwyższy wskaźnik na świecie. Wartość rynku: >2 bln USD. Dominujące platformy: Alibaba (Taobao, Tmall), JD.com, Pinduoduo. https://www.statista.com/topics/1007/e-commerce-in-china/

[36] Statista / CNNIC (2024). E-commerce in China. Penetracja zakupów online przekracza 80% populacji miejskiej. Liczba użytkowników e-commerce: >900 mln. Wzrost napędzany przez mobile commerce i super-apps (WeChat, Alipay). https://www.statista.com/topics/1007/e-commerce-in-china/

[37] Statista / iResearch (2024). Sprzedaż przez livestream e-commerce: ~680 mld USD w 2023-2024. Platformy: Douyin (TikTok), Taobao Live, Kuaishou. Format łączy rozrywkę z zakupami — szczególnie popularny wśród młodszych konsumentów. https://www.statista.com/topics/1007/e-commerce-in-china/

[38] OMFIF / IMF (2025). China has just raised its debt ceiling. Dług "augmented" (rząd centralny + lokalny + LGFV): ~124% PKB. Dług rządu centralnego niski (26%), ale ukryty dług LGFV (~47% PKB) stanowi główne ryzyko fiskalne. https://www.omfif.org/2025/03/china-has-just-raised-its-debt-ceiling/

[39] Rhodium Group (2025). China's Harsh Fiscal Winter. Deficyt skonsolidowany: 7,7% PKB (2024), prognoza 8,5-9% (2025). Oficjalny deficyt 3% — różnica wynika z wydatków samorządowych i funduszy pozabudżetowych. https://rhg.com/research/chinas-harsh-fiscal-winter/

[40] PIIE / Yicai (2024). Chinese local governments' reliance on land revenue drops. Dochody z gruntów: spadek z 8,7 bln (2021, szczyt) do 4,87 bln CNY (2024) — minus 44%. Trzeci rok z rzędu spadków dwucyfrowych. Kryzys nieruchomości pozbawia samorządy kluczowego źródła finansowania. https://www.piie.com/research/piie-charts/2024/chinese-local-governments-reliance-land-revenue-drops-property-downturn

[41] Atlantic Council (2024). Beijing extends and pretends to deal with its mountain of local government debt. Zaległości płatnicze samorządów wobec wykonawców i urzędników: ~10 bln CNY (koniec 2024). Opóźnienia w płatnościach są powszechne w wielu prowincjach. https://www.atlanticcouncil.org/blogs/econographics/sinographs/beijing-extends-and-pretends-to-deal-with-its-mountain-of-local-government-debt/

[42] World Bank / UN WPP (2024). Fertility rate, total (births per woman). Porównanie międzynarodowe TFR: Korea Płd. 0,72 (najniższy na świecie), Japonia 1,20, Szwecja 1,67, Francja 1,79, Węgry 1,59 (wzrost z 1,23 w 2011 dzięki polityce Orbána). https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN

[43] World Population Review (2026). Retirement Age by Country. Wiek emerytalny: Japonia 65, Korea Płd. 60, Niemcy 66 (→67 do 2031), Francja 62,75 (→64 po reformie 2023), USA 66-67. https://worldpopulationreview.com/country-rankings/retirement-age-by-country

[44] Daxue Consulting / McKinsey (2024). The Silver Economy in China. Wiodące firmy silver economy: JD Health (>100 mln użytkowników 50+), Taikang (24 miasta planowane), Ctrip Senior Travel (+30% r/r), Uniwersytety Trzeciego Wieku (>70 tys. placówek, >10 mln studentów). https://daxueconsulting.com/silver-economy-china-consumption-trends/

[45] PR Newswire / Taikang (2025). The "Eastern Wisdom" of Aging. 47 projektów w 37 miastach, >50 mld CNY zainwestowanych, >20 tys. mieszkańców. Model "ubezpieczenie + opieka + inwestycje". https://www.prnewswire.com/news-releases/the-eastern-wisdom-of-aging-how-taikangs-new-life-insurance-responds-to-a-global-challenge-302650649.html

[46] Foreign Affairs Forum (2025). China's Dark Factory Revolution. Foxconn: 60k pracowników → roboty, 30% automatyzacji do 2025. Xiaomi: smartfon co 3 sek. bez ludzi. Gęstość robotów: 392/10k (Chiny) vs 141 (świat). https://www.faf.ae/home/2025/3/19/chinas-dark-factory-revolution-the-rise-of-fully-automated-manufacturing-without-workers-or-lights

[47] NBS China / ILO (2024). Employment statistics. Elastyczne zatrudnienie w Chinach: >200 mln osób w gig economy i pracy niestandardowej (~20-27% zatrudnionych, zależnie od metodologii). Wzrost płac w sektorze produkcyjnym: 5-8% rocznie pomimo spadku siły roboczej. https://www.stats.gov.cn/english/

Rozdział napisany: 2026-01-27 Ostatnia aktualizacja: 2026-01-27 Baza danych: 9 załączników Liczba przypisów: 47 Liczba tooltipów: 187 Liczba sekcji głównych: 14 (w tym 2.8a) Status: NAPISANY — ROZSZERZONY